برگ سبز

آشنایی با پایه های موسیقی سنتی

deilaman — Thu, 15 Nov 2007 08:06:27 GMT

از آنجا که برای بسیاری از ما واژه هایی مانند دستگاه، مسیر، گوشه، ردیف و ...نا آشناست، برآن شدم تا به زبانی ساده بیانی از چند واژه پایه ای موسیقی را در اینجا بیاورم...

امید که برای دوستداران موسیقی راه گشا باشد:

دستگاه، آواز، مسیر و گوشه و ردیف در موسیقی یکی از پایه های آشنایی با این هنر است.

دستگاه برگرفته از دو واژه ‌ "دست" و "گاه" (جا، هنگام و یا نغمه) میباشد. و با این نگاه، دستگاه، جای دست یا انگشتان دست (برای نمونه روی ساز) را نشان میدهد چنانکه برای نامگذاری نت ها هم از این واژه بهره برده اند.

(واژه پهلوی "دستان" در موسیقی دوره ساسانی گونه ای از موسیقی بوده که با دست نواخته میشده)

دستگاه خود شامل گوشه ها و مسیرهای گوناگونی است. در موسیقی ایرانی، به گفتاری، هفت دستگاه و پنج آواز به چشم میخورد و گاهی نیز آنرا دربرگیرنده دوازده دستگاه میدانند. این هفت دستگاه چنینند:

ماهور، شور، نوا، سه گاه، چهارگاه، راست پنجگاه و همایون

و پنج آواز این چنین:

افشاری، دشتی، ابوعطا، بیات ترک، بیات اصفهان

از این پنج آواز، چهار آواز نخست در دشتگاه شور خوانده میشود و پنجمی در دستگاه همایون

از این روی است که گاه، آواز را بخشی (یا مسیری) از دستگاه هم میدانند.

استاد علینقی وزیری، آواز و دستگاه ها را به گونه دیگری دسته بندی کرده اند:

دستگاه ماهور شامل آواز راست پنجگاه، دستگاه شور شامل آوازهای دشتی ابوعطا افشاری بیات ترک و نوا، دستگاه همایون شامل دستگاه بیات اصفهان، دستگاه چهارگاه و دستگاه سه گاه

هر آواز یا دستگاه بخشهای کوچکتری به نام "گوشه" را در بر میگیرد که به نوا و آهنگ ویژه ای نواخته میشود. برای نمونه "درامد"، "اوج" و "فرود" که خواننده در بیشتر آوازها از این گوشه ها بهره میگیرد.

ردیف (که پیدایش آن به دوره زندیه و آغاز قاجاریه بر میگردد) روش و سبکی برای در هم آمیخت و پشت سر هم گذاشتن گوشه های گوناگون در دستگاه یا آواز است که بیشتر بستگی به رویکرد گردآورنده آن دارد. پرآوازه ترین این گرداورندگان، علی اکبر فراهانی، آقا حسینقلی ، میرزا عبدالله ، درویش خان و ابوالحسن صبا، موسی معروفی، دوامی، طاهرزاده، محمود کریمی، هرمزی و مرتضی نی داوود هستندکه ردیفهای گرداوری شده به دست اینان، به همین نامها خوانده میشود.

نمونه: گوشه "دیلمان" در آواز دشتی از (آوازهای پنجگانه) و مسیرهای دستگاه شور (از دستگاههای هفتگانه) بنا به ردیف میرزا عبدلله

در نوشته های آتی، از "پیش درامد"، "چهارمضراب"، "آواز"، "تصنیف" و "رنگ" سخن خواهم گفت.

از دیلمان...

deilaman — Tue, 06 Nov 2007 21:36:18 GMT

گوشه دیلمان در آواز دشتی (از مسیرهای دستگاه شور)، رهاورد سفر زنده یاد یاد استاد ابوالحسن صبا به روستای دیلمان در استان گیلانست.

وزن شعری که در این گوشه خوانده میشود بهتر است "مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل" باشد.

مانند این بیت : چنان در قید مهرت پای بندم که گویی آهویی سر در کمندم... (سعدی)

اجرای ماندگار بنان را بشنوید...

اجرای محمود کریمی را بشنوید ...

اجرای محمدرضا شجریان را بشنوید...

آواز نویسی نوت از شادروان محمدتقی مسعودیه را ببینید...

پانوشت:

«دیلمان» نام دهستانی است از بخش سياهکل (سی کل) شهرستان لاهيجان است که از شرق با سمام ، از غرب و جنوب با عمارلو و از شمال با ييلاق رانکوه همسايه است. دیلمان دارای 134 آبادی است که مهمترين آنها «اسپيلی» و همچنین چمنزارهای باشکوهی چون «خلش کوه ،سنگسر ،سياخانی،اربستان» است . نام ديلم و ديلمان که امروزه به بخش کوچکی گفته می شود، در روزگاران گذشته نام کوهستانهایی بود که از سویی به مازندران و از سویی دیگر به قزوين مشرف بود.

نمایی مه آلود از یک خانه روستایی در دیلمان، گیلان

نقدی بر شبستانه

deilaman — Sat, 14 Jul 2007 19:32:24 GMT

نقدی بر شبستانه

به رادیو گوش می دهید؟ اگر به رادیو گوش می دهید خصوصاَ شبکه ی رادیویی فرهنگ ، حتماَ نام شبستانه برایتان آشناست. شبستانه نام یک برنامه ی رادیویی ست که هرشب ساعت 12 از رادیو فرهنگ پخش می شود . این برنامه اختصاص دارد به موسیقی ایرانی و پخش آهنگ های درخواستی در این زمینه . این برنامه با شعار " فرصتی برای آرامش و آگاهی " به مدت 2 ساعت پخش می شود اما متاسفانه مانند دیگر برنامه های صدا و سیما ، برخورد مناسبی با موسیقی ایرانی ندارد . می توان به چند نکته اشاره کرد که شاهد براین سخن است :

1/ استاد بزرگ ردیف آوازی و تصنیف و ضرب شناس ، " عبدالله دوامی " ( 1359-1270 ) در خطاب به مجید کیانی یکی از شاگردانش ، می گوید : قدما هنگام شب ابتدا شور می نواختند و سپس آوازها یا دستگاههای دیگر را ؛ همچنین هنگام روز اول ماهور می زدند و بعد دستگاههای دیگر را . استاد کیانی دستگاهها و آواز ها را از لحاظ روحی و متافیزیکی نیز چنین تبیین می کند* : " شور " آغاز شب است و آواز های آن ادامه ی راه این آغاز هستی و آفرینش است . تلاش است و جستجو ست و طلب . " سه گاه " سپیده دم است پایان شب و آغاز روشنایی یا آغاز زندگی انسان ، آنهم عشق است . " چهارگاه " بر آمدن آفتاب ، سرآغاز زندگی ف تابش نور ، دیدن و شناختن و معرفت است . " ماهور " آغاز روز ، شور و جوانی ، غرور و توانگری ، بی نیازی ، سلحشوری و استغنا است . " همایون " ادامه ی روز ، تداوم زندگی ، اتحاد عشق و عاشق و معشوق ، توحید است . " راست پنج گاه " پایان روز است ، فرو شدن خورشید و خزان زندگی ف سرگشتگی و حیرت است . " نوا " سرانجام نیایش زندگی و انسان است . سرانجام آهنگ روشنایی روز که به تاریکی و نیستی می رسد ، فقر و فناست ، نوید شبی تازه را می دهد که سرانجام تولدی ست تازه و آن تکرار مدار که همان ابتدای آن شور است .

البته هر چند که گوش دادن به موسیقی ایرانی در هر لحظه ای به دل و جان انسان ( البته اهلش ) می نشیند و وقتی ندارد اما همان طور که بزرگان هم بر آن تکیه داشته اند هر آوازی و نغمه ای وقت مناسب خودش را می طلبد تا تاثیر خود را بر روح آدمی بگذارد . ساعت 12 – 1 نیمه شب شنیدن ماهور چگونه است؟

2/ رکن اصلی و اساس موسیقی ایرانی آواز است ، اما خیلی کمتر شاهد پخش آواز در این برنامه هستیم و بیشتر وقت برنامه صرف پخش تصنیف ه و ترانه ها می شود . که البته با مدت زمانی که برای این برنامه در نظر گرفته شده ( 2 ساعت ) توجیهی برای این مطلب نیست و به راحتی می توان دو یا سه آواز پخش کرد .

3/ ترویج فرهنگ خواننده سالاری ( خوب یا بد ؟ ) از شاهکار های دیگر برنامه می باشد . معمولاً در این برنامه می شنویم که گوینده می گوید : " فلان آهنگ را بشنوید با صدای ... " یا " یکی از کار های .. (نام خواننده ).. را بشنوید " یعنی آهنگ ساز و دیگر عوامل هیچ ؛ حتی با وجود اینکه معمولاً تعداد نوازندگان در موسیقی ایرانی کم است ، نام نوازندگان را می توان هم ردیف آهنگساز و خواننده نام برد .

4/ همچنین استفاده از لفظ " استاد " برای هنرمندانی که لقب استاد برایشان کمی سنگین به نظر می رسد . مثلاً استاد همایون شجریان یا استاد علیرضا افتخاری یا استاد شهرام ناظری ( البته با همه ی احترمی که برای این عزیزان و همچنین دوستدارانشان دارم ) لفظ استاد برازنده ی کسیست که به مقام استادی به تمام معنا رسیده باشد . به قول استاد شجریان : ... واژه استاد را آنقدر بي جا و بي مورد به کار برده اند که براي شهناز اين لقب کم است !!! .

5/ پخش تصنیف های تکراری را می توان از مواردی دانست که باعث شده کیفیت این برنامه پایین بیاید . اگر چند شب پیاپی شنونده ی این برنامه باشید ، به خوبی این مطلب را درک خواهید کرد . البته شاید توجیه سازندگان این برنامه درخواست مخاطبان باشد اما اگر از پخش این برنامه هدفی دنبال می شود باید مسیری طی کند و راهی مشخص داشته باشد .

6/ و باز هم همان حکایت همیشگی ؛ زنان ، این موجودات حذف شده از هنر و از موسیقی . سخن در این زمینه بسیار است و گفتنش بی فایده . زنان هنرمند محکومند به سکوت !!!

با همه ی این تفاسیر ، خط سیر صدا و سیما نسبت به موسیقی – مخصوصاً موسیقی ایرانی – مشخص است اما بهتر است نیمه ی پر لیوان را هم نگاهی بیندازیم . جای شکرش باقی ست که لا اقل می توانیم 2 ساعت موسیقی ایرانی بشنویم ! حتی اگر تکراری باشد یا سطح بالایی نداشته باشد و یا هزاران عیب و ایراد دیگر .

* بر گرفته از بروشور هفت دستگاه موسیقی ایران – ردیف میرزا عبدالله – سنتور مجید کیانی .

بدون شرح !!!

deilaman — Sun, 13 May 2007 09:30:18 GMT

حضرت موسی ( ع ) در وادی ایمن در مقام "عشاق" ناله و مناجات کردی و حضرت یوسف ( ع ) در قعر چاه و زندان به مقام "عراق" گریستی و حضرت یونس ( ع ) در بطن الحوت به آهنگ "کوچک" فغان کردی و حضرت داود ( ع ) در سر قبراور یا برادرش جهت طلب مغفرت و آمرزش ، در آهنگ "حسینی" ندبه و مناجات می کردی ، حضرت داود صلوات الله علیه در آتش نمرود در مقام "حسینی" و "نوروز عرب" ناله کردی و حضرت اسماعیل ( ع ) در دعا در مقام "رهاوی" قرآن خواندی و در وقت ذبح در "عشاق" ناله کردی . 1

موسیقی اشرف صناعات باشد و واضعان این صناعت ، حکماء الهی بودند . مثل فیثاغورس که حکیمی به غایت محقق بود و در ریاضیات و مجاهدات به مرتبه ای رسیده بود که به تلامذه می گفت که من استماع نغمه ای چند از حرکات فلکی می کنم و آن نغمات در حجره ی خیال من متمکن گشته ... از آن اصول قواعد این علم بنهاد. و بعد از آن حکماء دیگر مثل افلاطون و ارسطاطیس و بطلمیوس مخترعات خویش بر آن می افزودند و همم ایشان در استخراج این علم برلهو و طرب مقصود نبود ، بل غرض استیناس و تالیف نفوس با عالم قدس بود و آلات و ادوات این صنعت در صوامع و معابد محفوظ می داشتند .2

صافي گلپايگاني : ساخت مدرسه موسيقي حرام است !

اين مرجع تقليد تصريح كرد: ساخت كتابخانه، بيمارستان و مدرسه از مصاديق صدقه است كه ثواب آن تا پس از مرگ هم ادامه دارد.
وي خواستار سرمايه‌گذاري خيران در كارهايي شد كه براي جامعه سودمند باشد و افزود: ساخت مدرسه‌ موسيقي نه تنها براي جامعه مفيد نيست، بلكه كار حرامي است.

----------------------------------------------------------

۱. بهجت الروح ، عبدالمؤمن ابن صفی الدین ، ص 76.

۲. کنزالتحف ، حسن کاشانی ، ص 94.

کمی هم تکنولوژی !!!

deilaman — Fri, 04 May 2007 05:52:18 GMT

برای ایجاد تنوع در وبلاگ و تفاوت با دیگر وبلاگهای موسیقی سنتی از این پس سعی خواهم کرد چنین پست هایی را در وبلاگ داشته باشیم .

دو عدد تم برای گوشی های سونی اریکسون با موضوع استاد شجریان

دانلود دانلود

برای مدل های :

z550 w810 w800 w710 w700 w600 k750 k700 و ...

اگر درخواستی در این رابطه دارید بفرمایید تا تم برای گوشی شما در وبلاگ قرار گیرد .

افسانه اي واقعي

deilaman — Tue, 17 Apr 2007 10:04:18 GMT

يادي از آقا علي اكبر فراهاني (1200-1247)

آقا علي اكبر فراهاني بزرگترين و معروف ترين نوازنده ي تار و سه تار دوره ي قاجاريه و استاد تار فرزند شاه ولي بود. او با خانواده اش در زمان اميركبير از فراهان اراك به تهران آمد . رديف موسيقي امروز ايران روايت اين استاد بزرگ است و اين رديف به واسطه ي او به برادرش آقا غلامحسين و از او به فرزندان آقا علي اكبر ، ميرزا عبدالله و ميرزا حسينقلي آموخته شد و شاگردان اين دو ، حافظ و انتقال دهنده ي رديف موسيقي ايران شدند . از ساز آقا علي اكبر صفحه اي ضبط نشده ولي شيوه ي تار نوازي او انتقال يافته و در گذر زمان با تغييراتي چند نسل به نسل آموخته شده است. ميرزا عبدالله ، رديف موسيقي را نظم و استواري داد و به شاگردان خود آموخت و ساز سه تار را دوباره رواج داد. شهرت ميرزا عبدالله به خاطر مهارت او در نواختن سه تار و شهرت برادر او ميرزا حسينقلي به خاطر چيره دستي او در تار نوازي است . از ميرزا حسينقلي نيز رديفي براي تار باقي مانده كه به روايت فرزندش علي اكبر شهنازي ضبط شده است . از شاگردان ميرزا عبدالله و ميرزا حسينقلي مي توان از درويش خان ، فخام بهزادي ، اسماعيل قهرماني ، ميرزا غلامرضا شيرازي ، مهدي صلحي ( منتظم الحكما ) و مرتضي ني داود را نام برد . رديف ميرزا عبدالله به روايت اسماعيل قهرماني و با اجراي تار نورعلي برومند ( و بعد ها شاگردانش : داريوش طلايي ، محمدرضا لطفي ، مجيد كياني ، حسين عليزاده و علي اكبر شكارچي ) ضبط شده و رديف آقا حسينقلي نيز به روايت علي اكبر شهنازي در دست است . آقا علي اكبر در دان موسيقي و نوازندگي ( نظر و عمل ) يگانه ي عصر خود بود و با انتقال اين هنر به فرزندانش موجب شد تا نام اين خاندان با حفظ و بقاي رديف موسيقي ايراني پيوند وثيق بيابد . مي گويند وقتي " كنت دوبينوي فرانسوي " توانست او را ملاقات كند و پس از مشقت فراوان صداي سازش را بشنود ، در ياداشت هاي خود ، او را در زمره ي بزرگان موسيقي جهان به حساب آورد . آقا علي اكبر چنانچه منقول است ، نه فقط در موسيقي كه در تهذيب نفس و خلوص ايمان نيز سرآمد بود . به طوري كه هيچ گاه سازش را به دست نمي گرفت ، مگر اينكه قبلا وضو ساخته باشد . آقا علي اكبر عمري كوتاه داشت و در حدود چهل سالگي از اين جهان رخت بربست .

خرم آنروز كزين منزل ويران بروم راحت جان طلبم وز پي جانان بروم

راز مرگ او شنيدني است و به يك افسانه شبيه است : روزي او از كم لطفي و بي مهري و بي بهره بودن بعضي از مردم وهمسايگانش نسبت به هنر موسيقي پس از سالها تحمل و بردباري به ستوه آمد و به همين سبب ، شب هنگام تار خويش را كه " قلندر " نام داشت ، برداشته و به بام خانه مي رود و مي نوازد و سر سجاده ي نماز پس از راز و نياز خوابش مي برد . نقل است كه بامداد آن شب آقا علي اكبر همانجا جان به جان آفرين تسليم كرد و گويي به آواي نغز آسماني گوش سپرده بود .

گلهاي تازه برنامه ي شماره ي 147

deilaman — Tue, 10 Apr 2007 19:22:41 GMT

اوايل برنامه گلها بيشتر خواندن شعر و همراهي يك ساز بود كه بعدها رفته رفته به آواز و موسيقي تبديل شد.
داوود پيرنيا در سال 1280 شمسي به دنيا آمد. او فرزند ارشد ميرزا حسن پيرنيا (مشيرالدوله) بود. تحصيلات مقدماتي را در تهران و تحصيلات عاليه را در سوئيس به پايان برد و پس از آن به خدمت وزارت دادگستري درآمد.
در سال 1325 شمسي هنگامي كه احمد قوام (قوام السلطنه) نخست وزير شد او را مدير كل بازرسي نخست وزير كرد و پس از چند ماه معاون نخست وزير شد. داوود پيرنيا پس از سقوط دولت قوام از كارهاي دولتي كناره گرفت و با ميراث سرشاري كه از پدر به او رسيده بود، به مطالعه در زمينه موسيقي ايران پرداخت و به جمع آوري آهنگ هاي اصيل ايراني مشغول شد. سپس برنامه موسيقي گلها را براي راديو تهيه كرد. او در اين برنامه از بهترين نوازندگان، خوانندگان و آهنگسازان عصر خود استفاده كرد. سيد عليرضا مير علي نقي محقق و مورخ موسيقي درباره پيرنيا مي گويد: «پيرنيا به اعتبار نام پدرش كه مرد خوش نامي بود، در محافل و مجامع سياسي و ادبي رفت و آمد داشت و با اكثر شخصيت هاي نامدار و نويسندگان و موسيقي دانان دوره خود دوست بود.»
برنامه گلها با حضور هنرمندان بزرگي چون ابوالحسن صبا و غلامحسين بنان آغاز شد. اين برنامه در ميان برنامه هاي ديگر موسيقي راديو طرفداران پر و پا قرص زيادي داشت. مير علي نقي درباره اين برنامه مي گويد: «بسياري از هنرمندان موسيقي معتقد بودند كه پيرنيا كه يك هنرمند موسيقي نيست و سابقه اي در اين هنر ندارد نبايد مسئول برنامه گلها باشد. اما واقعيت اين است كه او بسيار خوب از عهده اين كار برآمد و در گلها از هنرمندان مطرحي استفاده كرد. در صورتي كه سال ها بعد كه برنامه توسط ديگران اداره مي شد پاي هنرمندان متوسط هم به آن باز شد.»

گلهای تازه برنامه ی شماره ی ۱47 در سه گاه

استاد محمدرضا لطفی ........... تار

استاد محمدرضا شجریان ......... آواز

استاد جواد معروفی.............. تنظیم برای ارکستر

استاد فرهاد فخرالدینی..............سرپرست ارکستر رادیو تلویزیون ملی

غزل آواز................................شیخ اجل سعدی

شعر ترانه......................... طبیب اصفهانی

دانلود

زیبایی تنبور

deilaman — Wed, 21 Feb 2007 08:02:37 GMT

زیبایی یکی از جلوه های خداوندیست و هنر جلوگاه زیبایی و به پرده ی شناخت کشیدن ناگفتنی هاست و هنر ناشناخته ها را به تصویر بیان و زبان و صدا در می آورد و صدا یکی از نیرو های هستی است و از صدای موزون و مطبوع و آهنگین آغاز نواگری و جهان پر رمز و راز موسیقی است . موسیقی شگفتترین پدیده ی عالم هستی است که در جهانها و سپهرستانها صدای لایتناهی گردش چرخ را به گوش و نهاد نواگران واریز می گرداند . در آغاز موجودیت موسیقی تنها کاربردش ستایش و نیایش وسیله راز و نیاز انسانهای نخستین به درگاه حضرت دوست است . اولین وسیله موسیقی حنجره ی انسانی می باشد که با صدای موزون و آهنگین موجودیت و اتصال خود را در فضای بی آلایش اولیه با فراز و فرود های راز آمیز در پهنه ی آن روزگار رها کرده سپس ساز های کوبه ای بوجود می آیند و به دنبال آن سازهای بادی و سرانجام سازهای رشته ای مضرابی پدید می آیند . سرزمین کهن و سپنتای ایران را می توانیم نسبت به شواهد و مستندات و آثار به جای مانده و به دست آمده ، زادگاه موسیقی جهان بدانیم . در این سرزمین نواگری و موسیقی چنان رشد و بالندگی پیدا کرده که دارای متنوع ترین و با شکوه ترین نغمات و عجیب ترین سازها می باشد که در نواحی مختلف و بخشهای جغرافیایی و اقوام آنها هنوز موجودیت خود را حفظ کرده اند .

یکی از غنی ترین و کهن ترین و موثر ترین موسیقی های موجود ، موسیقی کرد و کرمانشاه و جهان بیکران اصوات و نغمات آن می باشد که یکی از باستانی ترین موسیقی های این منطقه موسیقی تنبور است که چندین سال است از انزوای خود بیرون آمده و شنونده های بسیاری را متوجه نغمه های شگفت خویش نموده است و گروه تنبور شمس افتخار دارد یکی از معرفان موثر این ساز و سرود باشد.

با درود و ارادت کیخسرو پور ناظری

روح معنويت در كالبد موسيقي ايران

deilaman — Thu, 08 Feb 2007 19:14:40 GMT

بانگ گردش هاي چرخ است اينکه خلق

مي سرايندش به تنبور و به حلق

ما همه اجزاي آدم بوده ايم

وز بهشت اين لحن ها بشنوده ايم

ناله تنبور و بعضي ساز ها

اندکي ماند بدان آواز ها

موسيقي در مشرق زمين هميشه ماهيتي آييني داشته و براي دعا و نيايش و نزديك شدن به خداون به كار مي رفته است . در ايران زمين موسيقي حقيقي و حقيقت موسيقي همواره در خدمت عرفان و در حكم وسيله اي براي شناخت خداوند و نزديك شدن به او بوده است .

موسيقي ايراني در نهايت كمال خود به وجهي از عرفان مي رسد كه جداي از نگرش مدعيان آن است . در موسيقي مراسم گاتا خواني زرتشتيان تا موسيقي مراسم خانقاه و سماع درويشان تا موسيقي تعزيه و لحن هاي متنوعي كه در اذان و مناجات استفاده مي شود ، مانند اذان مرحوم موذن زاده ي اردبيلي در گوشه ي روح الارواح آواز بيات ترك اثري جاودانه به يادگار گذاشت و نيز دعا و مناجات استاد شجريان در نثنوي افشاري و نيز بخش عظيمي از موسيقي نواحي ايران كه همه و همه مثال هايي براي ارتباط مستقيم روح معنويت در موسيقي هاي اصيل اقوام مختلف ايراني است.

در اكثر نواحي بكر ايران بدون وضو دست به ساز نمي زنند . در تربت جام والده عبدالله سرور احمدي ، نوازنده ي دوتار مقامهاي جنوب خراسان حاف نصف قرآن مجيد است . استادان بي نظيري همچون حاج قربان سليماني دوتار نواز خراسان و مرحوم شاه ميرزا مرادي سرنا نواز لرستاني (كه لقب مرواريد اقيانوس گرفت ) و شير محمد اسپندار از بلوچستان در جشنواره ي بين المللي آوينيون فرانسه (1370) به عنوان هنرمندان برجسته ي جهان موسيقي شناخته شدند كه نشان از علم و معرفت و پويايي روح هنرهاي سنتي ايران دارد.

ميبينيم كه در اين گونه موسيقي ها ، نوازندگان با سازهاي بسيار ساده ، چنان موسيقي اي بوجود مي آورند كه حتي با كامل ترين سازها و بهترين نوازندگان نمي شود آن موسيقي ها را بوجود آورد .

سيد خليل عالي نژاد با يك تنبور چنان وجدي برپا ميكند كه هر كس آن را مي شنود از خود بي خود مي شود.

اما نبايد فراموش كرد كه همه نمي توانند اين موسيقي را درك كنند . براي فهميدن اين موسيقي بايد با نوازنده يك دل و هم احساس شد وهمچنين مي بايست گوشي آماده براي دريافت اين لحن ها داشت.

درست است كه تنبور وسعت صداي كمي دارد ( يك اكتاو ) اما آيا موسيقي تنبور دلنواز نيست؟ يا درست است كه بگوييم موسيقي تنبور ناقص است؟

موارد بسياري وجود دارد كه مي توان موسيقي تنبور را به عنوان كامل ترين موسيقي و خوش لحن ترين موسيقي از آن ها ياد كرد

آواز "صداي سخن عشق" با جواب آواز تنبور سيد خليل عالي نژاد

"مطرب مهتاب رو" از كيخسرو پورناظري

همچنين تكنوازي ها و آثار ارزشمند ديگر از سيد خليل عالي نژاد و كيخسرو پورناظري و هنرمندان ديگر.

بانگ سحری از تب تنبور بر آمد

عشق آتش سر کش شد و از طور بر آمد

رندانه زدی قصه هجرانی ما را

مستانه به رقص عاشق مهجور بر آمد

نزديکی جانهاست به هم نغمه تنبور

با طرز تو فرياد دل از دور بر آمد

شور طرب انگيز هنر مستی جان شد

از هستی ظلمت زده ام نور برآمد

غوغای طرب سوز غم اين دل پر درد

آهی شد و از سينه رنجور بر آمد

آتش به همه هستی اين بی خبران زد

سرخ آه غمی کز لب منصور برآمد

ساز تو غم آواز مرا زمزمه می کرد

فرياد دل از ناله تنبور بر آمد

مست می ساز تو سر از پای ندانست

ساقی همه شب می زد و مخمور بر آمد

از نغمه تنبور خليل آتش نمرود

خاموش شد و غنچه مستور بر آمد

خورشيد خروشيد و رخ از پرده بدر کرد

خم خانه خراب از شب ديجور برآمد

دف عربده جو در صف رندان قلندر

از سينه تنبور مگر شور بر آمد

ساز تو مرا نای قفس گير نفس شد

گلبانگ غزل شکوه چنان صور بر آمد

تنبور تو و شعر وفا کرد قيامت

هر مرده ماتم زده از گور بر آمد

یادی از سید خلیل عالی نژاد

deilaman — Sat, 27 Jan 2007 13:10:18 GMT

خليل آن دوست مهربان براي همه ، يكدل با همه دل ها و هم نفس با همه نگاه هاي خوب ، آن معني شيوا و پر جذبه كه امروز مي زيست ، اما دل به خغرافياي معني ديگر داشت . عشق و جنون كه انگار امروز چيزي جز غبار برخاسته از سم ستوران پر ، پرخاش از آن برجاي نمانده است . سواران و ستوراني كه با نام عشق به مصاف مهر مي روند و به جاي روشنايي و نور ، غبار و تاريكي از خود برجاي مي گذارند . خليل دو منظر داشت : سالكي پر دوام و پر قوام از تبار يارسان كه خود را طالب حقيقت مي دانند و ديگري مغني و نغمه سراي وادي عشق و مهر و فرزانگي . مي دانم كه اين دو منظر در وجود او به يگانگي رسيده بودند . ترنم دلشدگان وادي دوست او را در نوجواني به سوي خود كشيد و به سوي تنبور ، اين ساز برجاي مانده از نياكان ، ساز مقدس و پر جذبه و پر رمز و راز . راهي كوه ها و كومه ها و زيارتگاه ها شد تا مگر جنبه هاي پنهان و سحر انگيز آواز ها و كلام هاي جويندگان و راهيان راه حقيقت را دريابند . به پرديور رفت ف درنگ كرد : اين سو يا آن سوي پل ؟! به ياران پيوست . درد هاي شاه خوشين لرستاني ، سلطان اسحاق برزنجه اي بابا يادگار ، بابا نااووس ، بابا جليل و ديگر اكابر ناحيه ي سحرانگيز اورامان را نوشيد . و به تنبور اين ساز جلالي كه مي رفت سخيف و خوار شود اعتباري روزافزون بخشيد . اعتباري كه هم از نياكانش به ارث رسيده بود و هم به دانشكده ي موسيقي رفت . نمي دانم براي چه ؟! چه قدر كوچك است اين دانشكده ي موسيقي در مقابل بزرگي مدارس مهر اورامان و بزرگي آن خنياگران نغمه سراي عشق و فرزانگي در كوهستانهاي سرد كرمانشاهان كه به اكسير عشق ياران در كومه هاي گرم جمع مي شد . چنان گرم و گداخته كه گاه شعله هاي آتش و ذغال هاي گداخته ي اجاق ف راه تسليم مي سپردند . مدرسه ي عشق آن جا بود كه خليل آن را دريافت . دوست را دريافت مهر را دريافت و تغني را و خنياگري را . او توانست در اين سال ها مجموعه ي عظيمي از نغمه ها ، حكايت ها ، روايت ها و مقامها را دريابد . از مجموعه ي عظيم استادان و پيران و مرشدان توشه برچيند و بسياري از رشته هاي به هم ناپيوسته ي موسيقي ، ادبيات ، اعتقادات و روياهاي پراكنده ي پيروان حقيقت در جبال پر وهم اورامان را به هم پيوند زند . اين پيوند هم در قلمرو نسخه هاي سرانجام نامه ، اين يادگار آييني يارسان بود ، هم در قلمرو تكه هاي جدا افتاده و پرتاب شده به اين سوي و آن سوي از مقام هاي تنبور و كلام هاي آييني با وهم در قلمرو ساخت و ساز تنبور ، كوك ها ، دستان بندي و شيوه هاي اجرايي آن . او براي پژوهندگان عرصه هاي دوستي و معرفت و خنياگري يك منبع استوار و غير قابل انكار بود ، اما هنوز جستجو گر بود . حيف ! حيف از آن بنياد استوار ، حيف ازآن نگاه استوار و حيف از آن همه پي جويي و جستجو ! همه رفت.همه بر باد شد . همه سوخت و خاكستر شد . او در آتشي سوخت كه نياكان و يارانش آن را در هنگامه ي وجد و شور به سخره مي گرفتند . وبه سان لعبتكي فروزان و آتشين ، ليك پاك و مقدس و سحرآميز ، بر زبان و دهان و تن و جان مي گذاشتند و بر آن بوسه مي زدند تا مگر خود را از آتش سوزاننده تر درون رها سازند ! . خليل رهسپار بود و زندگي در گرو عشق و مهر آوازه و نغمه و آيينه گذاشته بود . كسي كه در گرد باد عشق و شور و جنون گرفتار آيد ، راه خلاص ندارد . خليل از آتش برآمد ، خود آتش بود و سرانجام در آتش فروشد!!!

محمدرضا درویشی/ زمستان 81